1 Nisan 2014 Salı

CIRCULAR ECONOMY = C2C CRADLE TO CRADLE = VIRTIOUS CIRCLE - Part 2

CIRCULAR ECONOMY = CRADLE TO CRADLE = VIRTIOUS CIRCLE


Opposite / derogative form of the Arabic/Persian rooted term “Facet Circle”, which is generally used as a jargon in economics and also known as ‘barren circle’ in our modern times, is hardly ever used in Turkish. 

Facet is an Arabic attribute meaning “perverse, immoral” (1). Whereas the role of the term Circle in this concept is a referral to “a curve formed by a constellation of any number of points placed at the same distance and plane”. As we all know it, that curve is enclosed and therefore does not permit for any linear motions (whether forward or backward) and thus only allows for the space on that given plane to be narrowed or enlarged. Unless criticized within its own specific conditions, no proposals for any linear notions as being “good or bad” can be made, since the contrast’s itself is not a direct result of principal cause.  In day today usage of this term by the ordinary folk, the meaning of the word facet when used in sociological / cultural terms is supplemented by the word barren that refers to a monotonous circle. But, being barren does not mean facet (perverse, immoral) under all circumstances. Because what is “facet” may not be barren at all times (for example, a linear progressing economy despite the nature itself). Hence, the actual meaning of this word could have only been referring to the term vicious if the same was used as and economic jargon, for the same term is used in definition of economic states of developing countries since their actual economic developments always and each time ends up at the very same spot where it had initially started. 

Indeed, in English language, the said economic jargon is used along with its counterpart term as “Virtuous Circle and Vicious Circle”. In those two opposing terms, the word circle” refers to a specific meaning that would be explained as “complex chain of events that reinforce itself through a feedback loop that is made of parts which are connected to / depended upon each other” (2). Therefore, the Vicious Circle is the exact correspondence of the term facet circle as used in Turkish, with exact correspondence of the word vicious as facet (bad / defaulted or even faulty / with bad intend - vicious, but never barren). 

On the other hand the meaning of the word “Virtuous” as used in the term “Virtuous Circle” means “meritorious; righteous, scrupulous”.  Hence, in our language, a specific usage of the said term (Virtuous circle) does not exist in neither direct nor indirect manner. So, just like it is the case with the rest, we hardly use that term, which is a term refers to economics mostly, in our daily sociological / cultural communication and similar other walks of our lives: Worse, we haven’t got a clue about it! Despite the fact that the terms “sustainability” and Cradle to Cradle that have been gradually making their ways into our spoken-language as well as our conscious minds, actual roots of their meaning lie within that term “virtuous circle”; it is in fact the actual self! Though this is the case, actual content of that very term, which we are yet to bring it down into our day to day social and cultural lives just like the other / opposite, does not mean anything to us. On the other hand, it will be rather unfair to call it as being alienated and/or becoming marginalized for only the defined and declared terms / definitions could transformed and therefore what we are not aware of do not “exist” at all.  

Our planet (and perhaps, or even the universe as a whole) has been going through that virtuous circle. We, the human beings, as part of our planet, have done almost all we possibly could (unconsciously?) to impair that circle… for centuries. It is, and would be, really difficult to foresee how that all we have done so far; particularly, since the second half of the 18th Century of industrial revolution to date, will take its place in our history and evaluated by future generations. Human beings, having realized the necessity of copying the nature and creatures in it, as well as copying the systems, elements etc. (biomimetics / biomimicry) centuries ago, learnt or realized far too late the fact, or simply ignored due to his weakness or incapability in terms of scientific / technologic terms, that himself is a part of this nature and therefore he had no other option but to adopt and copy those actual circling aspects of the nature that nature herself used for and in its production methods. Well, what is now obvious that the best response to this issue will be given by our future generations?

One of the widely recognized examples to biomimicry is the research made by Leonardo da Vinci (1452-1519) on anatomical structure of birds. Though never flown in real sense, drawings of first “flying machine” in history were made by da Vinci. On the other hand, Hezârfen Ahmed Çelebi (1609 - 1640), a 17th Century Turkish Muslim scientist, is the first person to fly by wings he had developed (from 1623 to 1640). It is said that both Leonardo da Vinci and Hezarfen Ahmed Çelebi were inspired by İsmail Cevheri, a 10th century Turkish Muslim scientist (3).

Wright brothers, who successfully managed to build the first flying machine (1903), were too inspired by their observations of birds flying. Leaving aside many more prior and later examples to that matter, we can now say that one of the most important inventions of our recent times is the discovery in 2002 of that highly-capable of sticking feet of an animal called gecko and copying of that ability which was a breakthrough in biomimicry / biomimetics especially in fields of sports, health, defense industry and nanotechnology (4). Though initially named by Otto Herbert Schmitt during the 50’s (5), as far as the biomimicry / biomimetics concerned, human being has always “copied the biological structural aspects of nature in all technological fields” since the very first day that his journey to civilization has began (6).

Life’s itself on our planet holds the most magnificent example to that “virtuous circle”. So magnificent and so virtuous it is that even the crocodile’s tears do not go to waste, but provides nutrition for bees, butterflies and many other insect types (7). Though we have been discovering something new “in that circle” on a day to day basis, why on earth we consciously ignore to see the basic aspect of that circle; the virtuousness, all the while trying to copy each and every one of those miracles in that circle?

Though initial step to reduce the amount of waste that is acceptable was implemented by the “The Solid Waste Disposal Act (SWDA)” passed by USA Congress in 1965 (8), same issue was first brought to attention in Europe by a Swedish architect Walter Stahel (9) and by a research report published by Genevieve Reday that was submitted to European Commission in Brussels in 1976. In that report titled “The Potential for Substituting Manpower for Energy”, authors talked about a draft economic model named circular economy whereby the authors outlined their views on creation of employment, economic competition, preservation of natural sources and prevention of waste, which was later published as a book in 1982 under the title of "Jobs for Tomorrow, the Potential for Substituting Manpower for Energy”. Certain aspects mentioned in that book, namely; ecology, economics and social conformity, refers to those three basic factors now accepted as critical for sustainable development of our modern times (10)

Published in 1987, in a report titled “Economic Strategies of Durability – longer product-life of goods as waste prevention strategy”, the authors of the report prove that the economic actors adopting the methods of circular economy are in fact better off in terms of achieving higher profit margins than of those adopting throughput economy (a linear economic method based upon the quantity of products manufactured at any given time).

As a reaction to above-mentioned report, some specialists in 1987, by implementing the advantages of it being already compatible with the throughput economy/linear economic model, have come up with an alternative method named circular (loop) economy which they simply referred to as from cradle to grave.  Stahel persistently claimed that a really sustainable solution was to manufacture durable goods that repeated and renewed themselves as defined under that cradle back to cradle model. During those times when this method was being discussed, Stahel delivered speeches at various conferences in Germany which were also attended by a German chemist named Michael Braungart where the two exchanged ideas and expressed in despair that they were only going against the tide without much success (10).  

Born in 1958, Michael Braungart is a German chemist (11). Upon completing his PhD studies back in 1985 at Hanover University, he headed Greenpeace Chemistry department that was also established by him under the Greenpeace umbrella previously (12). Later in 1987, he also established EPEA (the Environmental Protection Encouragement Agency) in Hamburg under Greenpeace Chemistry (13).

A year later; in 1988, EPEA left the Greenpeace umbrella. Having set out to introduce, expand and set out application basis of Cradle to Cradle Design, which claimed that in design processes of products and systems the biomimetic methods should be adopted (14), EPEA as a non-profit organization has been carrying on with its activities to day. Cradle to Cradle is a registered trademark registered by and for the name of a consulting company titled McDonough Braungart Design Chemistry (MBDC). In 2002 Braungard and an American architect William McDonough has published a book titled “Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things” and a manifest titled cradle to cradle design in which they explained in detail the ways and means of how that model may be brought in to life for implementation.

A non-detailed, basic inquiry held in to the history of the human being would show that he has always been aware of the fact that he had to first observe, copy and set an example of the nature -even during those times when the science had nothing to offer and technology non-existent- in order to raise the quality of his living standards and solve the problems. Indeed, we realize that means, ways and methods of manufacturing surely cannot be identical on a one-to-one basis; having such hopes would be nothing but wishes thinking! But, wouldn’t it be desirable if the same was at least within the capability of what the science and technology has on offer for us? Why on earth we are so late in realizing that manufacturing process should be implemented in accordance with the ways, means and capability of Virtuous Circle principles? What is so tragicomic is that the said realization is still a theoretical stance, with just a handful of self-volunteered people and organizations actually trying to practice it. First thing that will come to mind of a person who may read a phrase saying something like “There is disrespectful rough attacks against the nature throughout all stages of manufacturing; right from the actual acquisition of raw materials to implementation of ways, means and methods of manufacturing processes!”, would never ever be himself, but any one of those thousands of industrial establishments! That is just that typical subconscious defense mechanism of an ordinary everyday folk, who never bothered to dispose of the plastic, paper, glass, metal and similar waste in separate bags and never turned off the tap while washing his teeth: It’s them, NOT me!..

Human is the one and only enemy both to own kind and all other creatures as well as to nature as a whole. Indeed, it is because of his very genetic structure that makes it almost impossible for him to maintain his life within the principles of Virtuous Circle: He simply turns a blind eye to concepts that call for or refers to such virtuous forms of living; he excludes and never utilizes that call! As shown by the scientific investigations, societies could only be defined by the words and terms that are used in their common languages; this is one of the ways and means of evaluating the humanity as a whole. In that sense, it is a typical, paradoxical attitude of the human being, to expect the answer for that term, which is almost non-blended into our socio-cultural life as societies, from the capital owners who are naturally only involved in the economics of the life.

Cradle to Cradle philosophy, therefore, displays a resistance, a stance against the vicious circle in the field of economics, and hence encourages the players in the field of economics to join and take part in Virtuous Circle movement. However, though not so much in theoretical but especially in practical sense, that is just an encouragement / philosophy / approach that is aimed at the very tip of the pyramid, and therefore it somewhat makes me feel that it in fact aims to redesign the much needed social changes from top to bottom. Whereas the history proofs that this is an impossible struggle for all such attempts have only ended up in the dark pages of history. And anyway, we simply don’t need to dive deep into the pages of history; tracing the rising of Cradle to Cradle philosophy from its initial roots to date will suffice to simply proof this thesis; despite all that time that lapsed since then, it just cannot be claimed that it has now settled in the conscious of the consumers.    

Even though we deemed that Industrial Revolution began in the year of 1800 as opposed to 1750, the very first Virtuous Circle movement that I was able to trace (put aside a law which was passed by the American Congress in 1965) is a research report published in 1976; 176 years later to be precise! Beside, almost 38 years elapsed since that movement has begun; ones who were born in that year are now almost middle aged people with kids. Plus, the actual founding members are still alive. I don’t even wish to begin thinking how they might be feeling today when they question the place of Circular Economy model (as known today as cradle to cradle philosophy) in the consciousnesses of the people, for which they spent a lifetime. 

It is obvious that there are things that have been stirring in the consciousness of the consumers in USA and Europe, where there are now questions in minds and some changes in consumer attitudes… but, that is not good enough, since what the movement needs a through, proper start from the bottom on a worldwide scale. But as it seems even the majority of the intellectuals are either unaware of the issue or just acting in ignorance. It is simply because that this movement is seen as something beyond the people and therefore it is an economic trend to be enacted solely between the states and holdings. That philosophy is even referred to as the “Second industrial revolution”. Yes, we could accept it as a trend; a categorical classification termed as “before and after C2C” may not be so unacceptable after all… but it is surely not the second industrial revolution the way it stands today since there are those basic contradicting issues / parameters we would like to briefly explain as follows:

(First) Industrial Revolution was made for people despite the people; it was a movement (process) planned and led by the state supported by the state incentives, during which the lives of British people were turned upside down and social explosions were occurred. Though the lives of those generations were screwed up, the planning (of that revolution) was perfect: the humanity had won. It had all begun despite the people, but it had not been against the people; it was only against the nature for in those days the nature was not a consideration. We have just begun to realize that “real loser” in that is nothing but the nature itself: this is typical of the revolutions, for they are a win-lose systems that never lasts forever. 

But now, the more we dry out the life lines of nature, the more the nature dries out our life lines in return… it is taking its revenge. We have been going through an infertile process where both the nature and human stand to lose. Therefore, C2C simply cannot be a revolution (e.g. the second industrial revolution) in that sense for C2C is not despite (against) the people: during its initial stages a generation of people are not sacrificed at all. On the contrary, it requires to be made under the state’s leadership with state incentives but volunteered cooperation of people; it is not “for people despite the people”. C2C is not against the nature; it is for the “nature”… it is an apology, a peace pipe offered to the loser. In that sense C2C cannot be a revolution since there is not a losing side and it simply aimed at for winning of both sides. C2C is a peace call in between the human and nature with its win-win philosophy.

C2C is neither an innovation that would be considered a breakthrough like in the case of innovation of wheel, nor the discovery of America. It is never like the nanotechnology that is a breakthrough in science. Manufacturing and industrial use of the material called is certainly a revolution, and humanity is set to see the biggest of all industrial revolutions by the actual manufacturing of quantum computers in near future. Whatever the concept may be, C2C is not a revolution, but an “awakening”.  

As said above, for C2C having been simply seen an economic trend (beyond people) solely among the states (and holdings), game makers in the field of economics (states / capital owners / R&D groups...) are recognized as the dynamics of change, all the while the intellectual parties are satisfied by just discussing the subject matter and some conscious individuals are on the wait without creating any pressures on their claims. Whereas the state authority cannot push for such an economical model by adopting laws and regulations, but can only urges for it and implements necessary measures. Even if the players taking part in the chain of manufacturing wish to initialize a transformation by reaching a mutual agreement as a whole, they would facing a number of challenges from capital and demand to scientific and/or technologic incapability. Some of the companies, that are already have the scientific / technologic infrastructure for manufacturing of products and deciding to move ahead on their own accord, will not be able to reflect those initial transformation costs into their retail sale prices for they would have a rough ride (or cease to exist) in a competitive market for the levels of existing demand will be substantially low. If we are to consider the establishments as living organisms like humans, why should they take on risks (even though the same will become profitable on the long run, as proved in circular economy model)? 
  
Even a brief observations held into America and European countries is satisfactory (to me) to show that unless the principles of those Circular Economy or Cradle to Cradle philosophy (whichever we may prefer to call it) are accepted by the lower layers of the society as a whole, it will get nowhere and remain a theory forever. And, as far as Turkey is concerned, I see it as a very challenging, even an impossible task to get our society to come to grasps with that philosophy under the name of C2C.

Unless we succeed in persuading people around us to lead an environment friendly life totally integrated with nature by the implementation of the ways and means of virtuous living circle, and further persuade them to believe that they must so request at all times, then I think that actual contents of this term shall never reach beyond “intellectual layers”, while the actual “practice” of it will only be attributable to “very strong brand names”.  

Unless we free our minds of that sickening thought that “the environment as a whole is a kind of concession granted to us to muck about with”, unless we become fully aware that we are an inseparable part of the nature and therefore we must immediately stop damaging it before it is really too late, and unless we adopt the idea as a principal that we should not contaminate the environment while benefiting from it, and unless we find ways of recycling all our waste in manufacturing processes.... unless we stop cutting off the branch of life we sit upon, unless we stop drifting into that barren circle... and, unless we, as a whole, learn to recycle and manufacture by the rules of C2C philosophy, then I’m afraid that, we; as human beings, will cause our own DNA’s going through a mutation as our own nano waste to only get mixed into the water, air and earth!

Özlem Devrim
Endüstri Ürünleri Tasarımcısı / Trend Uzmanı

@trendssoul

Translated by Ersan Devrim

Bibliography:



31 Mart 2014 Pazartesi

Tarihsel Süreci İçinde C2C’nin İzini Sürmek -2

DÖNGÜSEL EKONOMİ = C2C / BEŞİKTEN BEŞİĞE = ERDEMLİ DÖNGÜ

Çoğunlukla ekonomik söylemlerde kullanılan, Arapça/Farsça kökenleri  ile  fasit çember, günümüzde  kısır döngü  olarak bilinen kavramın karşıtı/zıt anlamlısı bizim dilimizde hemen hiç kullanılmaz.

Fasit kelimesi  “kötü, bozuk” anlamına gelen arapça kökenli bir sıfattır (1).  Çember (çenber) kelimesinin  bu kavramdaki rolü, “aynı uzaklık ve düzlemdeki noktalar kümesinin oluşturduğu bir eğri” ye gönderme yapmasıdır. Bu eğri, hepimizin bildiği gibi kapalıdır ve (ileri ya da geri) çizgisel hareketlere  izin vermez; sadece düzlemdeki yerini daraltır veya genişletir. Kendi özel koşulları ile eleştirilmedikçe, linear olmayan hareketlerin  iyi  ya da kötü oldukları  önermesi yapılamaz; zıtlık esastan kaynaklanmaz. Kavramın halk arasındaki kullanımında, sosyolojik/kültürel vb.  alanlarda  fasit kelimesi kısır ile karşılanır, monoton bir döngüyü ifade eder  fakat kısır olmak her koşulda fasit (kötü) olmak demek değildir; kötü olan da her zaman kısır olmayabilir (örneğin, doğaya rağmen linear ilerleyen ekonomi). Kavram, sadece ve sadece ekonomik anlamda kullanılıyorsa kısır anlamını alabilir çünkü özellikle azgelişmiş ülkelerin tanımlanmasında, kalkınma serüveninin her defasında başladığı yere geri dönmesi durumunu  ifade eder. 

İngilizce dilinde bu ekonomik kavram, zıddı ile birlikte kullanılıyor. Virtuous circle ve vicious circle olarak birbirlerini zıtlayan bu kavramlarda circle kelimesi “bir döngü biçiminde kendi kendisini besleyen, birbirlerine bağlı/bağımlı parçalardan oluşmuş zincirsel olaylar” anlamına gönderme yapıyor (2). Vicious Circle, dilimizdeki fasit çember  kavramının karşılığı ve vicious kelimesinin tam karşılığı da fasit (kötü;bozuk  ve hatta kusurlu; kötü niyetli; saldırgan fakat  kısır değil). 

Virtuous circle kavramındaki  virtuous kelimesinin anlamı ise “erdemli, faziletli; iffetli, namuslu”.  İşte bu kavramın (Virtuous circle: erdemli dönüşüm) gündelik dilimizde kullanılan doğrudan (ve herhangi bir) yeri, karşılığı yok. Ekonomik ağırlıklı bu kavramı  diğerinde olduğu gibi, sosyal/kültürel ve benzeri alanlarda, halk arasında/dilinde hiç kullanmıyoruz; daha ötesi hiç bilmiyoruz.  Oysa ki dilimize ve bilincimize giderek yerleşen sürdürülebilirlik   (sustainability) ile Beşikten Beşiğe (Cradle to Cradle) kavramlarının kökeni, bu virtuous circle (erdemli döngü) içinde yatıyor, hatta tam da kendisi. Hal böyle ama,  diğeri/zıddı  gibi sosyo- kültürel alanımıza indiremediğimiz bu kavramın içeriği, bize hiçbir şey ifade etmiyor. Yabancılaşıyor ve/veya ötekileşiyor de diyemeyiz çünkü ancak tanınan ve bilinen kavramlar/şeyler dönüşebilirler; farkında olmadıklarımız  ise bizim için “yok” hükmündedir.

Dünyamız (ve hatta/belki de kainat) erdemli döngü  sürdürüyor. Bir parçası olarak biz insanlar, bu döngüyü kötüleştirmek için (farkında olmadan?) elimizden geleni yaptık. Yüzlerce yıl yaptık;  özellikle sanayi devriminden sonra, 18.nci yüzyılın ikinci yarısından sonra yaptıklarımız, insanlık tarihinde nasıl yer alacak, gelecek nesillerce nasıl yorumlanacak,  tahmin etmek zor. Problemlerini çözmek ve yaşam kalitesini yükseltmek için doğayı ve doğadaki canlıları, sistemleri, elemanları...  kopya etmesi (biomimetics , biomimicry) gerektiğinin bilincine asırlar önce varan insan, kendisinin de doğanın bir parçası olduğunu ve kopyalarken doğanın üretim yöntemlerindeki döngüsel özelliğini  de örnek alması gerektiğini ya çok geç farketti ya da bilimsel / teknolojik yetersizliği nedeniyle görmezden gelmek zorunda kaldı. Bu sorunun cevabını en güzel şekilde gelecek kuşaklar verecekler.

Bildiğimiz ilk biomimicry örneklerinden biri,  Leonardo da Vinci (1452-1519) tarafından, kuşların nasıl uçabildikleri konusunda yapılan anatomik araştırmalardır. Hiçbir zaman uçamamış olsa da, tarihteki ilk “uçan  makina” çizimleri O’na aittir. Hezârfen Ahmed Çelebi (1609 - 1640), 17. yüzyılda Osmanlı'da yaşamış Müslüman Türk bilginidir ve kendi geliştirdiği takma kanatlarla (1623-1640 yılları arasında) uçmayı başaran ilk insan olmuştur. Gerek Leonardo da Vinci ve gerekse Hezarfen Ahmed Çelebi’nin, uçma konusunda  deneyler yapmış,  10. yüzyıl Müslüman Türk alimlerinden İsmail Cevheri'den ilham aldıkları söylenir(3).

İlk uçan makinayı (1903) yapan Wright kardeşler de güvercinleri gözlemleyerek aldıkları ilhamla bu ilki başarabildiler. Öncesi ve sonrasındaki pek çok örneği bir kenara bırakırsak, biomimicry / biomimetics alanındaki en önemli buluşlardan birinin, spor, sağlık, savunma sanayi, nanoteknoloji alanlarında çığır açan, gecko isimli hayvanın ayaklarındaki yapışma yeteğinin 2002 yılında keşfi ve kopya edilebilmesi olduğunu söyleyebiliriz (4). Adını ilk kez (1950’li yıllarda) Otto Herbert Schmitt (5) koymuş olsa da insanoğlu,  biomimicry / biomimetics(6)  kelimesi ile kavramlaştırılan “biyolojik yapısal özellikleri teknolojik alanda kopyalamak” eylemini, medeniyet yolculuğuna başladığı ilk günden beri yaptı, yapacak.

Dünyamızdaki doğal hayat, “erdemli döngü”nün en mükemmel örneğidir. O kadar mükemmel ve o kadar erdemlidir ki bir timsahın gözyaşları bile atık değildir; arılar, kelebekler ve diğer böcekler bu gözyaşlarını içerler (7) İnsan, bu döngüde hergün yeni bir şey keşfediyor fakat neden bu döngüdeki mucizeleri teker teker kopyalamaya çalışırken, bu döngünün en temel özelliği olan erdemini görmezden geliyor?

Atıkların, kabul edilebilir düzeylere kadar azaltılması yolunda ilk adım, 1965 senesinde Amerikan Kongresi’nde kabul edilen “The Solid Waste Disposal Act (SWDA)” kanunudur (8). Avrupa kıtasında ise atıklar konusu, İsviçreli mimar Walter Stahel (9) ile Genevieve Reday tarafından yazılan ve Brüksel’deki Avrupa Komisyonu’na 1976 yılında sunulan bir araştırma raporunda, ilk kez dile getirildi.  ‘The Potential for Substituting Manpower for Energy’ isimli bu raporda yazarlar, circular economy (döngüsel ekonomi) adını verdikleri bir taslak ekonomi modeli üzerinden iş yaratma, ekonomik rekabet, kaynakların korunması, atıkların önlenmesi konusundaki öngörülerini dile getirdiler. Bu rapor, 1982 senesinde ”Jobs for Tomorrow, the Potential for Substituting Manpower for Energy” adıyla bir kitap olarak yayımlandı. Günümüzde bu faktörler, sürdürülebilir kalkınmanın 3 temel direğine gönderme yapıyorlar: ekolojik, ekonomik ve sosyal uyumluluk (10). 

1987 yılında yayımlanan “Economic Strategies of Durability – longer product-life of goods as waste prevention strategy” isimli raporlarında yazarlar, circular economy  içindeki ekonomik aktörlerin, throughput economy (birim zamanda üretilmiş şeylerin/işlerin miktarını temel alan, çizgisel ekonomi)  içindeki rakiplerinden daha yüksek karlılıklara ulaşabileceklerini kanıtladılar.

Bu rapora bir tepki olarak 1987 yılında bazı uzmanlar, varolan ekonomik model  (throughput economy / linear economic model) ile uyumlu olmasının  da avantajını kullanarak, ürün sorumluluğu ilkesini temel alan,   from cradle to grave (beşikten mezara) ismini verdikleri bir modeli,  circular (loop) economy  modeline alternatif olarak öne sürdüler. Stahel, gerçekten sürdürülebilir çözümün, cradle back to cradle modelinde gösterdikleri  şekilde, kendisini  tekrar eden, yenileyen dayanıklı ürünler ile  olabileceğini ısrarla savundu.  Bu tartışmaların olduğu dönemlerde Stahel, kendisini destekleyen Michael Braungart isimli bir kimyager ile Almanya’da çeşitli konferanslarda bir araya geldi  ve akıntıya karşı kürek çektikleri durumlarını tartıştılar (10)  

Michael Braungart,  1958 doğumlu bir Alman kimyagerdir (11).  1985 senesinde Hannover Üniversitesinde PhD’sini tamamladıktan sonra,  Greenpeace (12)  bünyesinde daha önceden  kendi kurmuş olduğu Greenpeace Chemistry’nin (Greenpeace Kimya Departmanı) liderliğini yüklendi.   1987’de Hamburg’da, Greenpeace Chemistry bünyesinde EPEA’yı (the Environmental Protection Encouragement Agency) kurdu (13) .

Bir yıl sonra, 1988 senesinde EPEA, Greenpeace bünyesinden ayrıldı. Ürünlerin ve sistemlerin tasarımında biomimetic  yaklaşımı öngören Cradle to Cradle Design (14) modelini  tanıtmak, yaymak, uygulamak,  EPEA’nın temel kuruluş amacı idi ve bugün kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak faaliyetini sürdürüyor. Cradle to Cradle,  McDonough Braungart Design Chemistry (MBDC) danışmanlık şirketi adına tescilli ticari bir markadır.  2002 yılında Braungard ve Amerikalı mimar William McDonough, “Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things”  isimli bir kitap, cradle to cradle design modelinin hayata nasıl geçirilebileceğinin özgün detaylarını veren bir manifesto yayımladılar.

İnsanlık tarihinde yapılan küçük ve basit bir araştırma, yaşam kalitesini yükseltmek ve problemlerini çözmek konusunda insanın, henüz bilimsel, teknolojik düzeyinin çok düşük olduğu zamanlarda bile, doğayı incelemesi/taklit etmesi/örnek alması gerektiğinin  idrakinde olduğunu  gösteriyor.  Üretim yol ve yöntemlerinin doğanınkilerle birebir aynı olması elbette imkansız; bunun böyle olabilmesini ummak bile hayallerin ötesine geçer.  Fakat hiç değilse üretimini, bilimsel ve teknolojik yeterliği oranında da olsa,  Erdemli Döngü prensipleri içinde yapması gerektiğini  idrak etmesi, neden bu kadar gecikti? Traji-komik olan ise, bu idrakin bile henüz teorik alanda kaldığı, pratiği için bir avuç gönüllü kişi ve kuruluşun adeta çırpınıyor olması. “Gerekli hammaddelerin elde edilmesinden, üretim yol ve yöntemlerinin uygulanışına kadar olan bütün aşamalarda doğaya karşı bir saygısızlık, hoyratça bir saldırı var” cümlesini okuyacak herhangi birinin aklına ilk gelecek şey,  herhangi bir sanayi kuruluşu olacaktır ama asla ve asla, kendisi olmayacaktır. Plastik, kağıt, cam, metal... evsel atıklarını ayrı ayrı paketlemeyen, dişlerini fırçalarken musluğu kapatmayan bir insanın, tipik ve sadece insana özgü bir savunma mekanizmasıdır bu cümleye vereceği tepki: ben değil, o!..

Hem türdeşlerine, hem diğer bütün canlılara ve hem de bütün bir doğaya düşman olan tek yaratık insandır. Bu genetik yapısından dolayıdır ki Erdemli Döngü prensipleri içinde hayat sürmesi neredeyse imkansızdır. Böyle bir hayat tarzına çağrışım yapan kavramları bile görmezden gelir, dışlar, hiç kullanmaz. Bilimsel araştırmalar gösteriyor ki toplumlar, kullandıkları ortak dildeki kelimeler ve kavramlar ile tanımlanabilirler; insanlığı bir bütün olarak değerlendirmenin de bir yoludur bu. Neredeyse hiçbir toplumda, sosyo-kültürel hayata inmemiş bir kavramın içeriğinin, sadece  ve sadece ekonomi ile içli dışlı olmak zorunda kalan sermaye sahiplerinden bekleniyor olması da insana özgü tipik bir (paradoksal) bencillik örneğidir bu anlamda.

Cradle to Cradle felsefesi,    ekonomik alandaki  vicious circle (kötü döngü) karşısında bir duruş / direnç  sergiler. Ekonomik alandaki oyun kurucuların Erdemli Döngü  hareketine katılmalarını teşvik eder.  Ancak, teorik alanda değilse de pratikte,  piramidin tepesine yönelik bir teşviktir / söylemdir / felsefedir ve (bana) toplumsal değişimi yukardan aşağı doğru dizayn etmeyi amaçlıyor görüntüsü verir. Tarih göstermiştir ki bu imkansız bir çabadır, bütün örnekleri tarihin karanlık sayfalarına gömülüp kalmışlardır. Genel anlamda tarihi incelemeye bile gerek yok; sadece Cradle to Cradle felsefesinin doğuşundan günümüze izini sürmek bile bu tezi doğrular: aradan geçen bunca zamana rağmen, tüketicinin bilincine yerleştiği iddia edilemez.   

Sanayi Devrimi’nin 1750’de değil, 1800 senesinde başladığını varsaysak bile, benim izini sürebildigim ilk  Erdemli Döngü  hareketi (Amerikan Kongresinden geçen 1965 tarihli yasayı bir kenara bırakırsak)  1976 senesindeki bir araştırma raporu ile başlıyor: tam 176 yıl sonra!. Üstelik, hareketin başlamasından bugüne, neredeyse 38 yıl geçmiş. O gün doğmuş olanlar, bugün orta yaşa gelmiş, çoluk çocuk sahibi olmuşlar. Hareketin kurucuları da halen yaşıyor.  Bir ömür verdikleri circular economy (loop economy) modelinin, bugün bilindiği şekli ile cradle to cradle felsefesinin, insanlık bilincindeki yerini sorguladıklarında neler hissettiklerini düşünmek bile istemiyorum.  

ABD ve Avrupa Birliği ülkelerindeki tüketicinin bilincinde bir şeylerin kıpırdadığı, hareketlendiği, değişmeye başladığı mutlak fakat belli ki yeterli değil. Hareketin (dünya ölçeğinde) aşağıdan başlaması lazım fakat entelektuel kesimin bile büyük bir çoğunluğu bunun farkında değil ya da umursamıyor. Çünkü bu hareket (halkın dışında) salt devletler (ve holdingler) arasında ekonomik bir trend olarak görülüyor. Hatta, bu felsefeden “ikinci sanayi devrimi” diye bahsediliyor. Bir trend olduğu kabul edilebilir; C2C’den önce ve C2C’den sonra diye kategorik bir ayrım bile söz konusu edilebilir fakat bu haliyle asla bir (2.) sanayi devrimi değil; olmadığı konusundaki temel çelişkilerini şöylece (ve kısaca) açıklamak mümkün: 
  
(Birinci!.) Sanayi Devrimi, insana (halka) rağmen (halk için) yapıldı; devlet öncülüğünde, devlet teşvikleri ile yapılan planlı bir hareket (bir süreç) idi. O dönemde İngiltere’de yaşayan insanların hayatları altüst oldu, sosyal patlamalar yaşandı. Bir nesil acı çekti fakat (devrimin) planlaması mükemmeldi: sonuçta insan(lık) kazandı. İnsana rağmen başla(tıl)mıştı ama aslında insana karşı değildi; o günlerde hiç  hesaba katılmayan doğaya karşı idi. Doğanın  “gerçek kaybeden” olduğunu ise, ancak bugün anlıyoruz: devrimlerin karekteridir bu, win-lose sistemleridir devrimler ve sonsuza kadar sür(e)mezler.  

Fakat şimdi, günümüzde doğa, kendi hayat damarları kurudukça bizimkini de kurutuyor, intikamını alıyor; hem doğanın ve hem de insanlığın, her iki tarafın da kaybettiği kısır bir süreç yaşıyoruz. C2C bu bağlamda bir (2. endüstriyel)  devrim olamaz çünkü C2C halka rağmen (karşı) değildir: başlangıcında halkın (bir neslin) bir bedel ödemesi gerekmez. Tam tersine, devlet öncülüğünde, devlet teşvikleri ile fakat halkın gönüllü birlikteliği ile  yapılmak zorunluğu vardır; “halk için, halka rağmen” değildir. C2C doğaya da karşı değildir, “doğa için” dir; kaybedene uzatılan bir barış elidir, bir “özür” dür. Bu bağlamda C2C bir devrim olamaz çünkü kaybeden taraf yoktur,  çünkü her iki tarafın da kazanmasını amaçlar: C2C  kazan-kazan (win-win) felsefesi ile ( insan ile doğa arasında)  bir barış çağrısıdır.

C2C, insanın tekerleği bulması gibi, tarihinde çığır açacak bir buluş değildir; Amerika’nın keşfi de değildir. Endüstride  yepyeni bir çığır açan nanoteknoloji bilimi hiç değildir. Grafen denilen malzemenin üretilmesi ve endüstride kullanılmaya başlanması bir devrimdir; yarınlarda quantum bilgisayarların üretilmeye başlanması ile (endüstriyel) devrimlerin en büyüğünü görecek insanlık. Hangi bağlamda ele alınırsa alınsın, C2C bir devrim değildir, bir “uyanış” tır.  

C2C (halkın dışında) salt devletler (ve holdingler) arasında ekonomik bir trend olarak görülüyor ya, hal böyle olunca, ekonomik alandaki oyun kurucular  (devlet / sermaye sahipleri / ARGE kurumları... )  değişim dinamikleri olarak algılanıyor ve entelektuel  kesim, kendi içinde konunun sohbeti ile yetinirken halk (ın bilinçli kesimi)  beklemeye geçiyor, talep baskısı yarat(a)mıyor.  Oysa ki devlet otoritesi böyle bir ekonomik modeli tepeden kanunlarla bastıramaz; teşvik edebilir ve gerekli tedbirleri alabilir ancak. Ekonominin içinde, üretim zincirinde yer alan oyuncular, bir bütün halinde ve anlaşarak  dönüşümü başlatmak isteseler bile, sermayeden talebe, bilimsel/teknolojik yetersizliğe kadar birçok engelle karşılaşırlar. Ürünlerinin imalatı için (bilimsel/teknolojik) alt yapısı hazır ve yeterli olanlar arasında, teker teker uygulamaya geçmeye  karar verenler ise ilk dönüşüm maliyetlerini ürünlerinin fiyatlarına yansıtamazlar çünkü pazardaki rekabette, talep yetersizliği nedeniyle  çok zorlanırlar ( ya da biterler). Kurumları da insanlar gibi yaşayan organizmalar olarak kabul ediyorsak (circular economy modelinde ispatlandığı üzere uzun dönemde karlılığa geçecekleri kesin olsa da) neden bir trend(!) uğruna  riske girsinler?  
  
Amerika ve Avrupa ülkelerini biraz gözlemlemek bile (bana) gösteriyor ki Circular Economy ya da Cradle to Cradle,  adını ne koyarsak koyalım, genel analizde  bu felsefe toplumun en alt katmanlarında kabul görmedikçe, bir arpa boyu bile yol alamayacak, hep teoride kalacak. Kendi ülkemizde ise bu felsefeyi,  topluma C2C  ismi ile anlatabilmenin / kabul ettirebilmenin çok zor ve hatta imkansız olacağını düşünüyorum.

Burada ve her yerde, beşikten başlayarak insanları erdemli yaşam döngüsü içinde doğayla barışık, bütünleşik bir hayat sürmeye ikna edemedikçe;  bu yolda talep baskısı oluşturmaları gerektiğine inandıramadıkça,  kavramın içeriğinin “entelektüel tabaka”  ve pratiğinin ise “çok güçlü markalar”ın altına asla  in(e)meyeceğini düşünüyorum. 

Çevreyi adeta “kendimize hediye edilmiş bir mal” gibi görme zihniyeti ve lüksünden  kurtulabilirsek; doğanın bir parçası olduğumuzu bir an bile unutmaz ve doğal yaşama zarar veren uygulamalardan vazgeçmezsek; çevreden faydalanırken atıklarımızla çevreyi kirletmemeyi ilke edinebilirsek; atıklarımızı tekrar üretim zincirine sokabilirsek.... bindiğimiz dalı kesmezsek, fasit çembere girmezsek... C2C felsefesi ile yaşamayı bir bütün olarak becerebilirsek ne ala, yoksa (suya, havaya, toprağa karışacak) kendi nano atıklarımızla kendi DNA’larımızı bile mutasyona uğratacağız.

Kaynaklar:


Bu makale Konsept Projeler Dergisi, Mayıs / Haziran 2014 sayısında yayınlanmıştır

Dergi sayfalarını görmek için >>

Özlem  Devrim
Endüstriyel Tasarımcı / Trend Danışmanı
Uygulamalı Fütürist (Applied Futurist)

@trendssoul

Sayfa güncelleme tarihi : 10.01.2016

15 Mart 2014 Cumartesi

Tarihsel Süreci İçinde C2C’nin İzini Sürmek -1

Tarihsel Süreci İçinde C2C’nin İzini Sürmek -1

İnsanlığın teknolojik  yolculuğu ateş ve tekerlekle  başladı; sonrası barut ve tüfek...

Yüzlerce değil, binlerce yıllık  uyuşukluk  döneminde insan, tıpkı diğer bütün canlılar gibi, tabiatla bütünleşik yaşadı. Sorgulamadı, eleştirmedi, değiştirmeye çalışmadı. Kabullendi: mutluluk kavramını bilmeden keyfini çıkardı.  Fakat, çoğaldı. Kullandığı doğal kaynaklar  azaldığında üremesini yavaşlatması gerekiyordu, beceremedi; açlık korkusu ile irkildi, uyandı. Bölgesini diğerlerinden koruması veya diğerlerinin bölgesini ele geçirip açlığını gidermesi gerekiyordu. Kılıç, ok, kalkan derken barutla, tüfekle kaynak savaşlarına başladı. Üremeyi durdurmayı hiç düşünmedi, zaten beceremezdi de. Neyse ki mikroplar ara sıra bu işi üstleniyorlardı. Eh, savaşlarla da bilmeden, doğanın en katı kurallarından birini yerine getiriyor, nüfusunu azaltıyordu. Fakat...

İnsan akıllı idi. Artık uyanmıştı: ölmekle öldürmek aynı şey idi, nerede durup nereden baktığına göre değişiyordu sadece. Öldürmeyi reddetti, kabullenemedi, fakat yetmiyordu; çoğalma durmuyorsa öldürmekten / savaştan başka bir yol bulmak zorunda olduğunu gördü. Düşündü, sorguladı, eleştirdi... Gördü ki  çaresi tekti: ya kaynakları arttırmak ya da kaynakları adil bir paylaşımla ortaklaşa kullanmak. İkisini de yaptı, denedi.  Birini hiç beceremedi, ortaklığın kölesi olmak insana göre değildi. Diğerini beceriyor ama  dünyanın yokolması pahasına!.. Kaynaklar arttıkça atıkları da artıyor ve bu sadece insanın değil, bu gidişle bütün bir dünyanın da sonu olacak. Bu ikilemin bir üçüncü ucu yok fakat ikisi de birbirinden beter: ya köle olarak yaşarken ölmek ya da atıklarla birlikte zehirlenerek dünya ile birlikte yok olmak. “Ne siyah ne beyaz!..” sloganlarının insanlığı ve dünyayı kurtaramayacağı gün gibi ortada ve aklın gösterdiği tek bir çözüm var: atık üreten bütün üretim metodlarını terk etmek ve köle olmadan eşitçe paylaşmak. Atık üreten metodları terk edebilmek için, atık üretmeyen metodları  bulmak zorundayız. Atık üretmeyen metodların bulunabilmesi ise, sadece ve sadece “göremediklerimizi görmekle” mümkündür. Çünkü (korumak için) kopyalamak zorunda olduğumuz doğa, hiç atık bırakmadığı yaşam döngüsünde, çıplak gözle göremediğimiz maddeleri ve yolları / metodları kullanıyor.

Tesadüf bu ya, insan, teknolojik yolculuğuna barut ve tüfekle devam ederken, neyse ki bazıları boş durmuyor, neye yarayacağını hiç bilmedikleri bir merak ve heyecanla kaynakların kaynağını, doğayı incelemeye, anlamaya  çalışıyor; hayatlarını (büyük çoğunluğu) hiç karşılık beklemeden bu yolda harcıyorlardı. Gözlerimizin önündeki yıldızlar ile gezegenlerin yanı sıra diğer merak edilen şeylerden biri de, gözlerimizin önünde olmayanlar, görünmeyenler, yani hissedebildiğimiz ve/veya var olmaları gerektiğini düşündüğümüz fakat “göremediklerimiz” idi. Yani, bugünkü dille söyleyecek olursak, makro ve mikro dünya...

İnsan, döktüğü ilk kandan binlerce yıl sonra, milattan önce ikinci yüzyılda, suyun ışığı kırdığını keşfetti (1). Milattan sonra birinci yüzyılda nihayet, kenarları ince ortası kalın camlarla Romalılar, küçük nesneleri büyüterek incelemeye başladılar (günümüzde kullanılan “lens” kelimesi, Latincede mercimek anlamındaki “lentil” den geliyor). Dünyanın ilk  fiziksel optik kitabı, lensin keşfinden 9 yüzyıl sonra  ibn al-Haytham tarafından yazıldı(2). Lenslerin gözlüklerde  ilk kullanılması, Salvino D’Armata (3) ve Rocer Bacon (4) ile oldu. Nihayet, dünyanın ilk mikroskobu, Zacharias Janssen ile babası tarafından, 1590 (1595 de olabilir)  yılında yapıldı (5). Uçlarında lensler bulunan, birbirlerinin içine geçmiş, ileri geri hareket ettirilerek toplam uzunluğu değiştirilebilen 3 tane tüpün / borunun icadı için binlerce senesini verdi insan. Fakat, 15-20 yıl geçmeden ilk teleskopunu yapmayı başardı(6)

Birkaç yüzyıldır kullandığımız  atık üreten teknikler ile zararlarından tamamen habersiz iken, atık kavramının ne olduğunun henüz hiç bilinmediği  zamanlarda insan, hayatın nasıl oluştuğunu merak etti ve bir tanesi, mikroskobun keşfinden yaklaşık 80-90 yıl sonra, kendi elleriyle yaptığı mikroskopla mikroorganizmaları keşfetti (7).  Günümüzde, bu öncü insanların açtığı yolda  ilerleyen bilim, bu mikroorganizmaları kullanarak yosunlar, bitkiler ve çeşitli hammaddelerden “petrol” üretiyor; petrol atıklarını organik maddelere (ve hatta yeniden petrole) dönüştürüyor.
Fakat bu ve buna benzer bilimsel buluşların çok büyük bir çoğunluğu, henüz laboratuar düzeyindeler ve seri üretimleri olmadığı için güncel hayatımıza girebilmiş değilller. Kullanıma hazır olanlar ise, üretimde çok maliyetli dönüşüm bedelleri gerektirdiği için olsa gerek, rekabete dayalı sistemimizde tercih edil(e)miyor. Ya bu üretim teknikleri zorunlu kılınmalı(?) ya da tüketici, maliyet farkını göze alıp bu ürünlere yönelerek üreticiye cesaret vermeli(!).

Sanayi devriminden günümüze, “kaynakları arttırmayı” tercih ederek delicesine üreten insan, doğal yaşamın kırmızı alarm vereceği günleri acaba önceden hiç hesapladı mı, bu bilinmez. Şu bir gerçek ki tükettikçe daha çoğunu talep eden, ürettikçe daha çoğunu üretme  gayreti içine giren insanlar olarak hepimiz bu alarmdan sorumluyuz. Hep birlikte bir kısır döngüye kapılmış, bilinçsizce üretiyor ve tüketiyoruz. Hiç birimizin sahnede sabit bir yeri ve rolü yok: üretici de tüketiyor, tüketici de üretiyor; şikayet edenle ellerini oğuşturan arasında bir fark yok.

 İşte böyle bir ortamda, 80’li yılların sonu, 90’ların başında iken,  Amerikalı Mimar William MC Donough(8) ile  Alman Kimyager Prof Dr. Michael Braungart(9), Cradle of Cradle to Cradle adını verdikleri bir felsefe ile ortaya çıktılar ve insanı / insanlığı uyardılar(10). Tıpkı bütün canlılar gibi, tıpkı tabiattaki her şeyde olduğu gibi, ürünlerin de biyolojik bir yaşam döngüsü olması gerektiğini; ürünlerin geride hiçbir atık bırakmadan tekrar doğaya veya üretime geri dönmemesi halinde dünyanın yaşanmaz olacağını deklare ettiler / ediyorlar. Ürünlerin biyolojik yaşam döngüsüne girebilmelerinin yani “atık=ürün” formülasyonunun (/paradigmasının) hayata geçirilebilmesinin ilk ve vazgeçilemez koşulu, hammaddelerin de organik olmasını ve/veya inorganik hammaddelerin organiğe çevrilebilmelerini gerektirir. Bilimsel önkoşulu bir yana, bu deklarasyonda sosyolojik bir başkalık da var: ürünlerin de tabiatın bir parçası olduğunun / olması gerektiğinin kabulü isteniyor. İnsan o güne kadar ürettiği ve kullandığı her şeyi, kendi dışında bir cisim / inorganik / soğuk ve ruhsuz bir madde / adeta bir “öteki” olarak algılamaya alışmış, değerini sadece para ile ölçerken / para ile alıp satarken; ürüne doğum-yaşam-ölüm döngüsüne tabi bir kimlik yüklemek elbette kolay değil; bu yeni, yepyeni bir paradigma ve her paradigma değişiminde olduğu / olacağı gibi bütün bir sistemin / metodların / kalıpların... yıkılması ve değiştirilmesi gerek.  Öyle ya, “geridönüşüm” adı altında inorganik atıkların yeniden kullanılması, yeni inorganik atıkların da sebebi oluyorsa, inorganik maddeleri hiç üretmemek / kullanmamak gerekmez mi?.. Problem, inorganik maddelerin yerine konulabilecek organik  maddelerin var olup olmadığı ve/veya gerekli organik hammaddelerin üretilip üretilemeyeceği, yani insanın sahip olduğu bilimsel ve teknolojik düzeyin yeterliği... Zaten paradigma aslında bu değişikliği içeriyor, bilime yeni bir hedef koyuyor. Bilim, organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürerek hammadde olarak kullanmanın ve ürün ömrünü tamamladıktan sonra, inorganik formun  yeniden organiğe dönüşmesinin yollarını araştırmalıdır.

Cradle to Cradle (C2C) felsefesi, her nekadar kelime anlamı ile “beşikten beşiğe” ise de “organikten organiğe” anlamı ile yüklüdür. Organik bir malzemeden, ağaçtan yapılmış bir beşikle içinde barındırdığı, koruyup kolladığı bebek arasındaki ortak nokta, her ikisinin de biyolojik ve doğaya geri dönecek olmaları değil mi?.. Konseptin fikir sahibi Braungart, insanlığın mevcut üretim sistemlerinde  inorganik (ve geri dönüşümsüz) malzemeler kullanmaya devam etmesi halinde gezegenin bir mezarlığa dönüşeceğini ve geri dönüşüm çabalarının, mezarlığa dönüşmeyi geciktirmekten ve zararı arttırmaktan başka bir işe yaramayacağını söylüyor.   

Cradle to Cradle (C2C) felsefesinin temel amacı, 90’lı yıllarda Chlorofluorocarbon gazının buzdolabı ve klimalarda kullanımının yasaklanmasının çok çok ötelerindedir. Bu felsefe, geleneksel üretim yöntemlerinin (ve hammaddelerinin) tamamen terkedilmesi üzerine kuruludur; buzdolabında kullanılan gazın değiştirilmesinin ötesinde, ekonomik ömrünü bitirmiş bir buzdolabının kendisinin, doğaya asla zarar vermeyen bir yöntemle ve üstelik hiçbir fire vermeden, sıfır atıkla bir başka yeni ürünün hammaddesi olmasını bekler. Bu yanı ile C2C  (bilimsel anlamda çözüm üretilebilmiş alanlarda bile) tekil anlamda bir sanayici için maliyetlidir ve serbest piyasa ekonomisinde rekabet üzerinde ciddi bir baskı / tehdit oluşturur; böyle bir dönüşüm, toplumun (tüketici rolü ile toplumun) tamamen hazır olmadığı bir pazarda, tek bir sanayicinin tek başına göğüslemekten çekineceği kadar risklidir. Bu nedenle C2C, ne üreticiye ve ne de tüketiciye, yasalarla dayatılamaz. C2C bir felsefedir ve temel niteliği, her felsefi düşüncenin kabulünde önkoşul olan gönüllülük ilkesi  üzerine kurulmuş olmasıdır; başarı şansı ise, önkoşul olarak toplumsal bir kabulü gerektirir. Otoriter bir dayatma bu felsefenin ve pazarın sonu olur. Temel koşul, yasa koyucunun iki yönlü tedbir ve teşviklerle bu felsefeyi desteklemesidir:

a) Bu felsefeye uygun üretim yapacaklara getireceği vergi muafiyetleri, hibe yardımlar gibi teşvik vaadleri ile sanayiciye cesaret verirken, eski metodlarla üretime devam edenleri caydıracak hukuki / mali tedbirleri almak,

b) Gerek kendi ve gerek özel sektör ile üniversiteler bünyesindeki araştırma ve geliştirme kuruluşlarına (ARGE) karşılıksız nakit fonlar, araç ve yetişmiş insan (bilimsel kadrolar) tahsis etmek / edilmesini sağlamak.

Cradle to Cradle (C2C)  felsefesi, öncelikli olarak devlet politikalarında yer alması gereken bir zorunluluktur. Öte yandan, toplumsal bir bilinci ve kabulü de gerektirir. İşte bu yönü ile C2C bir toplumsal  trend olarak da kabul edilmek zorundadır (C2C doğrudan bir bilim dalı değildir). Fakat diğer bütün trendlerden çok daha fazlasıdır: insanın dünyadaki ölüm-kalım savaşıdır. İnsan zihniyetindeki en temel kısır görüşü “ailem, evim, işim, aşım” egoizimini kırma trendidir bu.

C2C kendi başına, trendler dünyasında bir paradigmadır. İnorganik trendlerin reddi ve organik trendlerin kabulü anlamında bir kırılma noktasıdır. Trendler artık C2C ’a kadar ve C2C ’dan sonra diye ikiye ayrılacaklardır. Yeni trend “dünyam, dünyam ve dünyam” olacak ve insan: ailesinin, evinin, işinin, aşının, ülkesinin.... her şeyinin devamının sadece ve sadece bu en tepedeki trende uyumluluğu oranında var olabileceğini kabul ve tasdik edecektir. 

C2C deklarasyonundan yaklaşık 10 yıl sonra, 1997 senesinde  “doğal kaynaklar yönetimi” uzmanı / bilim insanı Janine Benyus  “Biomimicry : Innovation Inspired by Nature” adını verdiği (o güne kadar yazmış olduğu) 7.nci kitabı ile yeni paradigmanın ilk çıkışını yaptı(11). 80’li yıllardan beri giderek daha sık kullanılan/görülen “Biomimicry” terimini ilk kez popüler hale getiren bu kitabı ile(12) bütün tasarımcıların dikkatlerini bu konuya çekmeyi başardı.

Gerek C2C ve gerek Biomimicry akımlarını/felsefelerini öncüleyen, biofizik alanında biomedikal mühendislik dalının kurucusu ve “biomimetics” terimini ilk kez kullanan Amerikalı mucit, mühendis ve biofizikçi  Otto Herbert Schmitt(13)  adını anmadan geçmek,  bu yazının “nesnel bir araştırma olmak”  iddiasına büyük gölge düşürür. Doğadan ilham alan / doğayı kopyalayan / atık=besin paradoksunu (C2C: atık eğer besin  ise atık değildir) deklare eden  bütün düşüncelerin ilham kaynağı / kuramcısı / uygulayıcısı / öncüsü, bu büyük bilim insanı / mucittir.

Biomimetics, bütün bilimsel alanlarda kullanılması gereken, farklı birçok bilimsel alanı bir ortak paydada birleştirebilen, çok disiplinli bir yaklaşım / felsefedir. Biyoloji, endüstriyel tasarım, mimarlık, mühendislik gibi teknolojiye bağlı/bağımlı alanlarda olduğu kadar, iş yönetimi gibi sosyal alanlarda dahi çözüm üretilmesinde temel alınabilir / alınmalıdır. Tekrar etmekte fayda var ki  Biomimetics de (C2C gibi) kendi başına bir bilim dalı olmadığı için, çözüme giden yolda bir usul / tarz / biçim / metod / sistem / gereklilik... olarak temel alınmalı yani kendisine süreç içinde  etkin bir rol yüklenmelidir. Örneğin,  Otto Herbert Schmitt’in 1950’li yıllarda deklare ettiği, günümüzde bile halen deneysel düzeyden çok da öteye gidememiş olan “biomimetics”  düşünce biçiminin, Rusya’nın problem çözme biçimi olan “TRIZ” e  uygulabilirliği konusunda yazılmış  bir makalenin(14), bu konularda araştırma yapmak isteyenler  için faydalı olacağına da inanıyorum.  

Bu yazıda C2C hakkında yazılmış -yerli ve yabancı kaynaklı- internet ortamında kolayca bulunabilecek yazıların hiçbirini kullanmadım. Büyük çoğunluğu copy-paste olsalar bile, yeterince açıklayıcı ve doyurucu bilginin (malumatın) kolayca bulunabileceğini, konuyu salt öğrenmek isteyenlere  yeteceğini gördüm. Pratikte uygulanmış ve halen uygulanıyor olan, pazardaki örneklerinden de bu nedenle hiç bahsetmedim. Bu yazıda, C2C’yi bir kavram /fikir / konsept olarak ele almayı ve tarihsel süreç içinde izini sürmeyi tercih ettim. Böyle yaparak, C2C’nin (ismi hariç) birdenbire  ve bir(kaç) kişi tarafından ortaya  atılmadığını; insanlığın ortak bir sorunu olduğunu ve bu soruna karşılık yapabileceği tek bir  tercihinin  olduğunu bu yazının okuruna burada hatırlatmak istedim. Her kim her ne zaman her nasıl dile getirmiş olursa olsun; o kim, o zaman, o şekilde insanlık için konuştu...  

kaynaklar:

(14) http://rsif.royalsocietypublishing.org/content/3/9/471

Bu makale Konsept Projeler Dergisi, Mart / Nisan 2014 sayısında yayınlanmıştır 

Dergi sayfalarını görmek için >>

Özlem Devrim
Endüstriyel Tasarımcı / Trend Danışmanı
Uygulamalı Fütürist (Applied Futurist)

@trendssoul

Sayfa güncelleme tarihi : 10.01.2016